محسن جابرى عربلو

111

فرهنگ اصطلاحات فقه اسلامى ( در باب معاملات ) ( فارسى )

تمام شدن اين مدت به اين اسم موسوم گرديده است . و به عبارت ديگر چنان كه فقهاء تصريح كرده‌اند رقبى مأخوذ از ارتقاب به‌معناى انتظار است . و محتمل است كه از رقبهء ( ملك ) مأخوذ باشد از جهت اينكه مالك رقبه را براى انتفاع از آن به شخصى تسليم مىنمايد « 1 » . بالجمله چنان كه در كتاب المبسوط و المغنى مىنويسد : عمرى و رقبى ( و نيز سكنى ) در حقيقت از انواع هبه مىباشند « 2 » . در كتب اهل سنت و جماعت از قبيل المهذب و مغنى المحتاج و المغنى و الهدايه تعريفاتى كه براى عمرى و سكنى شده است با تعريفات فوق الذكر چندان تفاوتى ندارد . و اما رقبى چنين بيان شده است : « الرقبى أن يقول : أرقبتك هذه الدار أو دارى لك رقبى و معناه وهبت لك و كل واحد منا يرقب صاحبه فان مت قبلى عادت الى و ان مت قبلك فهى لك فكانه يقول هى لا خرنا موتا » . بدين معنى كه اين خانه را به تو بخشيدم و هريك از ما دو نفر مراقب ديگرى باشد كه اگر مرگ من زودتر فرا رسيد خانه از آن تو باشد و اگر مرگ تو زودتر از من فرا رسيد خانه به من باز گردد و مال من باشد . خلاصه چنان كه از كتاب المغنى استفاده مىشود عمرى و رقبى در نظر اكثر أهل علم جايز است . و در كتاب المهذب از شافعى دو قول مبتنى بر صحت و بطلان نقل مىكند و در كتاب الهدايه مىنويسد : رقبى در نظر ابو حنيفه باطل است بخلاف عمرى كه صحيح است « 3 » . بالاخره در اينكه آيا عمرى و رقبى تمليك منافع و يا تمليك رقبه است اختلاف كرده‌اند .

--> ( 1 ) . حدائق الناضره ، ج 5 ، ص 511 ، رياض المسائل ج 2 كتاب الوقوف و الصدقات ، شرح لمعه ج 1 ، ص 232 ، تذكرة الفقهاء ج 2 ، ص 448 ، مسالك الافهام ج 1 كتاب الوقوف و الصدقات . ( 2 ) . المبسوط ( شيخ طوسى ) ج 3 ، ص 316 ، المغنى ( ابن قدامه ) ج 6 ، ص 68 . ( 3 ) . المهذب ( ابو اسحاق شيرازى ) ج 1 ، ص 448 ، مغنى المحتاج ، ج 2 ، ص 399 ، الهدايه ( شرح بداية المبتدى ) ج 3 ، ص 330 ، المغنى ( ابن قدامه ) ج 6 ، ص 68 - 70 .